Thứ Hai, ngày 24 tháng 2 năm 2014

Tản mạn về rượu ngô Đồng Văn

Nếu bạn đã đến cao nguyên đá Đồng Văn, nơi tỷ lệ đá chiếm diện tích phần lớn đất đai đồi núi ở đây, nếu bạn đã thấy mùa đông giá lạnh, đá xám ngắt một màu, bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy mùa xuân, những mầm sống xanh non, những màu hoe vàng của hoa ngô, những cây cải... nhọc nhằn vươn lên từ đá.

Ngô là một loại cây thân thiện đối với người dân tộc. Ở đây cái gì cũng khó khăn hơn nơi khác gấp mấy chục  lần, tra được hạt ngô vào khe đá, chăm bẵm, làm nương làm rẫy, cho đến ngày thu hoạch, người Mông trên núi cao lại cần mẫn gùi ngô về phơi và đưa lên gác bếp.


Món mèn mén trên mỗi bếp lửa hồng là thức ăn từ bao đời nay không thay đổi. Và người dân tộc nấu rượu, với một niềm vui, một thói quen, một tập tục. Ngô thì nhà ai cũng có, rượu, nhà ai cũng có thể tự nấu, nhưng rượu ngon hay không, thì không phải nhà ai nấu cũng ngon. Nấu rượu có lá men truyền thống, có vị ngô thơm bùi, uống tuy nặng mà lại không gắt, cứ mềm môi mà lâng lâng, được cái tốt là không gây đau đầu. Sáng hôm sau, sau cái bữa say ngủ vùi ấy, người ta lại đi làm nương.

 Tháng ngày trên vùng cao nguyên đá lạnh lẽo hơn ở dưới xuôi. Cứ tháng chín là cái lạnh đã làm má bọn trẻ con hây hây hồng, áo len áo rét đã phải lôi ra mặc, đứa nhỏ thì cởi truồng bởi cái sự nghèo khó. Người ta cần đến rượu để làm ấm nóng người. Nếu dưới xuôi, miếng trầu là đầu câu chuyện thì trên này, bát rượu mới là đầu câu chuyện.



Không phải ngẫu nhiên mà người dân tộc đi chợ phiên, hầu như ai cũng rẽ qua hàng rượu. Riêng cái cung cách người ta đi chợ đã khác người dưới xuôi rồi. Ai cũng mặc bộ cánh đẹp, đi chợ mà nô nức như đi hội. Bởi đến chợ là họ được gặp gỡ, trao đổi, được ngồi tâm tình với nhau giữa chợ. Vợ cứ đi bán hàng, chồng cứ ngồi cà kê chén rượu, rít điếu thuốc lào. Hết hàng cả nhà ngồi ăn thắng cố giữa chợ với nhau.


Hàng rượu bán can bán lít được xếp ngay ngoài chợ, đứng thành một hàng ngay ngắn, và chao ôi là dài. Tức là số lượng người bán rượu không hề ít ỏi hay thu hẹp, mà ngược lại, rất hoành tráng, tấp nấp và vui. Ai thử rượu chẳng được. Không mua chẳng sao. Không bị “đốt giấy xua tà”, không bị ăn mắng, lườm hay nguýt, hay lời thô tục, không bị chèn ép giá cao. (Lạy giời cho mấy cái “không” ấy cứ mãi là “không” chứ đừng có chuyển thành “chưa”).



Người dân tộc bán rượu chỉ là để... được bán rượu mà thôi. Cũng như uống rượu, chỉ là để... uống rượu mà thôi. Rượu để thành từng can, xếp phía đằng trước, và đứng đằng sau là những cô hàng rượu đang mặc những bộ trang phục rất đẹp, má các cô cũng đỏ hồng. Gì thì cũng phải uống giao lưu với bạn, với người thử rượu đôi chút, để bảo rằng, rượu tôi rất ngon, hãy thử đi, ngon lắm mà, phải thử mới biết chứ.

Chạm bát nhau, để chào nhau, để câu chuyện thêm mặn mà. Họ ngồi uống, hoặc chỉ có một đôi, hoặc cả hội, hoặc cũng có thể ngồi một mình. Nhưng cái số một mình thì ít lắm. Có thể là hai anh chàng kéo nhau ra phía bên này chợ, ngồi một chai rượu, hai cái bát, tâm tình chắc rằng kể lể chuyện tình yêu. Mặt anh chàng này cúi xuống, trầm ngâm, kể cho bạn. Anh kia xuống ít hơn, thi thoảng khác tay, vỗ vai bạn. Hoặc có anh bạn câm, được bạn mời uống rượu đúng hôm chợ phiên. Người kia bảo: Cả tuần mới được gặp thằng này, nó câm, không biết nói, nhưng vẽ giỏi lắm, nó tự vẽ đấy. Rồi anh câm hồn nhiên và đầy tự hào lôi từ trong túi ngực ra mấy mầu vẽ rất rắn rỏi. Thêm nữa, là một cái gương bé tí xíu, sau gương, là hình một cô gái đang mỉm cười. Chúng tôi bật cười, mời anh câm một chén.

 Một người đàn ông ôm con ngan đen đi qua. Con ngan to quá, nhưng hơi già. Hỏi mày bán bao nhiêu tiền, người đàn ông giơ tay ra hiệu, khoảng 45 ngàn.Chúng tôi mời ông ta một chén. Xong lại chào nhau. Kẻ ngồi giữa chợ uống rượu ngắm chợ, người đi bán hàng hoặc tìm nhau.

Mà không chỉ có đàn ông mời rượu. Đàn bà ở đây uống rượu như uống nước trà, đàn bà với đàn bà với nhau, đàn ông với đàn bà. Uống, và thuốc lào, thuốc lá. Xong rồi, tan chợ rồi, vẫn còn ngồi bịn rịn bát thắng cố, bịn rịn bát rượu chào nhau. Chưa hết, tôi thấy có hai người đàn bà, còn cầm tay nhau, ôm nhau, lưu luyến mãi, dặn dò mãi, ý chừng chưa muốn rời nhau. Họ tình cảm với nhau quá, họ thật lòng với nhau quá. Họ cười cùng cười, mà khóc thì cùng khóc, vui cùng vui, buồn cùng buồn với nhau. Thế này mà đôi lứa, cùng say với nhau thì...

Đó đây những anh chàng say rượu quá, được mấy người đàn bà (vợ mẹ, bạn) dìu ra chợ. Say rượu mà sao hoan lạc, giống như trong truyện Alexis Zorba – “Những con người hoan lạc”. Lạ lắm. Đi tiếp những đoạn đường về bản, thấy không ít người gục xuống ven đường, thậm chí nằm thẳng cẳng. Những kẻ có vợ đi cùng sẽ được vợ che ô, con ngồi đợi chờ bao igờ người đàn ông đó tỉnh. Có ngựa, thì bế chồng nằm vắt vẻo lên ngựa, còn không thì cứ ngồi ven đường...

Anh bạn cùng đi nói:

- Chỉ có con gái vùng cao mới chiều chồng như thế, chứ phải vợ mình thì...

Anh ta bỏ lửng câu nói tại đó, cũng không ai thêm lời nào, còn tôi đang theo đuổi ý nghĩ khác: "Phải chăng đó là một nét văn hóa đã làm nên sự quyến rũ của Cao nguyên đá"

Nguyên Bình

Thứ Bảy, ngày 13 tháng 7 năm 2013

Rượu Ngô Thanh Vân

Sản phẩm tuyệt hảo của bà con dân tộc Mông được chưng cất từ nguồn nước ở độ cao trên 1.000 m so với mặt nước biển và thứ men làm từ 36 loại lá thuốc đã gây dựng được thương hiệu. Tuy nhiên do việc quản lý lỏng lẻo trong việc kiểm soát chất lượng đã khiến thương hiệu rượu Thanh Vân đang dần mai một.

Từ xa xưa, Thanh Vân đã là vùng sản xuất rượu ngô nổi tiếng của huyện vùng cao Quản Bạ (Hà Giang), rượu được các hộ gia đình nấu, đóng can bán tràn ngập chợ phiên. Khách từ mọi miền lên Hà Giang, người Hà Giang ra bên ngoài cũng tìm mua rượu Thanh Vân làm quà. Có 2 yếu tố  tạo nên sự độc đáo của rượu ngô Thanh Vân, đó là nguồn nước và men. Nguồn nước nấu rượu được khơi mạch từ đỉnh núi giáp biên giới Việt - Trung với độ cao khoảng 1.000 m so với mặt nước biển. Dòng nước chảy qua nhiều khe đá, khi về đến Thanh Vân nó trong suốt như nước khoáng đóng chai, lạnh khoảng 15 độ. Khi người dân dùng nguồn nước này và men hảo hạng được tạo lên bởi hàng chục thứ lá thuốc hái từ rừng già để nấu rượu sẽ cho ra sản phẩm thơm, ngon tuyệt hảo.

Cổng Trời Quản Bạ

Đặc sản rượu ngô Thanh Vân nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội tỉnh. Muốn có rượu ngon, phải kiếm đủ 36 loại lá rừng sau đó thái nhỏ, trộn với bột ngô, bột kê, men cũ để khoảng 1 ngày đêm, khi ra mốc trắng thì xếp ủ khoảng 2 ngày rồi phơi khô. Hạt ngô làm rượu phải nấu nát, trộn men, ủ 2 ngày đêm, sau đó cho vào chum ủ 5-6 ngày mới chưng cất. Việc nấu rượu phải tuân thủ đúng quy trình, qua nhiều công đoạn theo phương pháp cổ truyền. Và HTX rượu Thanh Vân thành lập từ năm 2004 đến nay kết nạp được 102 hộ xã viên. Mỗi tháng tổ sản xuất men làm ra 102 kg và bán cho mỗi hộ xã viên 1 kg để chưng cất 100 lít rượu/tháng. Sau đó, HTX mua lại, phân loại rồi chưng cất lần II, bán ra thị trường khoảng 4.500 lít rượu/tháng.

Men là một trong hai yếu tố quan trọng nhất của rượu Thanh Vân

Trước nhu cầu tiêu thụ sản phẩm ngày càng lớn và mong muốn mở rộng sản xuất, quảng bá sản phẩm, năm 2006, Dự án Hỗ trợ phát triển cộng đồng tổng hợp đã lập đề án xây dựng HTX rượu Thanh Vân. Cũng thời điểm này, đề tài khoa học “Nghiên cứu tính đặc thù truyền thống nhằm nâng cao chất lượng rượu ngô Thanh Vân” cũng được triển khai. Nhóm nghiên cứu đã điều tra, khảo sát, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng rượu. Trên cơ sở các luận cứ khoa học, nhóm nghiên cứu đề xuất giải pháp ứng dụng, tuyển chọn và bảo quản chủng giống vi sinh vật có lợi cho quá trình sản xuất rượu ngô; sản xuất men lá và chuyển giao công nghệ cho HTX rượu Thanh Vân. Sau khi được thành lập, HTX rượu Thanh Vân đã triển khai các bước quan trọng đó là đăng ký nhãn hiệu hàng hoá, mở đại lý tiêu thụ sản phẩm. Sau một thời gian vang tiếng trên thị trường, gần đây người tiêu dùng đã phản ánh rượu ngô Thanh Vân không đảm bảo chất lượng. Không biết thực hư ra sao nhưng nhiều người trước đây quen dùng rượu ngô Thanh Vân đã chuyển sang loại rượu khác. Tại các đại lý ở Phú Thọ, Hải Dương, thành phố Hà Giang, sản phẩm tiêu thụ rất chậm. Ông Lệnh Thế Hội, Phó Chủ tịch UBND huyện Quản Bạ, Chủ nhiệm đề tài khoa học “Nghiên cứu tính đặc thù truyền thống nhằm nâng cao chất lượng rượu ngô Thanh Vân” cho biết: Khi sản phẩm có chút tiếng tăm, một số đối tượng chỉ vì chút lợi trước mắt, đang tâm làm giả khiến nhiều người mua phải rượu giả nhưng không hay biết. Đến khi dùng có dấu hiệu đau đầu, để lâu có váng thì cho rằng “rượu ngô Thanh Vân” kém chất lượng.

Tìm hiểu nội quy hoạt động cũng như quy trình sản xuất của HTX rượu Thanh Vân cho thấy đã bộc lộ những yếu kém trong quản lý, điều hành. Có thời gian dài, HTX buông lỏng quản lý xã viên.

Hàng tháng, HTX bán men cho xã viên nhưng không kiểm tra việc sử dụng có đúng không, nguồn rượu do xã viên bán có phải nấu từ men lá không hoặc có kiểm tra cũng mang tính chiếu lệ. Vì vậy, không loại trừ việc một số xã viên mải chạy theo lợi nhuận đã tự mua men khác về nấu rượu và bán lẫn cho HTX. Bên cạnh đó, việc quản lý, ký kết hợp đồng in nhãn mác, sản xuất chai của HTX thiếu chặt chẽ.

Mỗi quý, HTX rượu Thanh Vân được giao khoảng 3 vạn tem, nhãn, còn việc in ở đâu, số lượng bao nhiêu thì không nắm được. Như vậy, không ai dám khẳng định nhãn, mác không bị tuồn ra thị trường tự do, tạo cơ hội cho việc làm giả rượu Thanh Vân. Vừa qua, lực lượng chức năng huyện Quản Bạ đã tiến hành kiểm tra, phát hiện, xử lý hai cơ sở sản xuất rượu ngô không đảm bảo yêu cầu. Sản phẩm của hai cơ sở này, khi đưa ra thị trường đã gây hiểu nhầm với rượu ngô Thanh Vân. Dù đã nhiều năm hoạt động theo luật HTX nhưng việc thu mua sản phẩm của xã viên không theo đơn giá, không có cơ sở tính toán mà hoàn toàn do ngẫu hứng. Giá thu mua sản phẩm rượu thô dao động từ 20-22 nghìn đồng/lít, sau khi chưng cất lần II, nó được đẩy lên 25 nghìn đồng/chai 500 ml. Khi hỏi về cơ sở tính toán giá bán, ông Vàng Séo Lềnh, chủ nhiệm HTX khẳng định do chí phí đầu vào cao còn cao bao nhiêu chưa hoạch toán được!

Cuối năm 2010, khi nhận được thông tin phản hồi từ khách hàng về rượu ngô Thanh Vân kém chất lượng, lãnh đạo UBND huyện Quản Bạ đã có nhiều buổi làm việc với HTX. Nội dung làm việc xoay quanh vấn đề nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực quản lý và giữ thương hiệu. Lãnh đạo huyện chỉ rõ những vướng mắc của HTX đó là quy mô nhỏ, năng lực sản xuất hạn chế, trong khi đó nhu cầu tiêu thụ lớn, có lúc HTX đốt cháy giai đoạn, tung ra nhiều sản phẩm từ rượu bán can, đóng chai nhiều kích cỡ, rượu hạ thổ. HTX tự nâng giá sản phẩm nhưng không có căn cứ định lượng, chỉ dựa trên định tính và biến động của giá cả thị trường, giá nguyên liệu đầu vào.

Trước những diễn biến bất lợi đối với rượu ngô Thanh Vân, UBND huyện Quảng Bạ đã chỉ đạo phòng NN-PTNT cử cán bộ giám sát việc sản xuất rượu; đình chỉ cơ sở sản xuất rượu ngô Tam Sơn vì có nhiều biểu hiện vi phạm. Hoạt động sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, không làm ẩu, làm tắt, bỏ qua công đoạn, phải báo cáo chính quyền và các cơ quan chức năng theo dõi quản lý. HTX phải lập kế hoạch sản xuất cụ thể về thời gian, số lượng và người đảm nhiệm việc chưng cất rượu. HTX cần công khai, minh bạch tài chính, huyện giao phòng Tài chính phối hợp với các cơ quan chuyên môn và HTX xây dựng chi phí đầu vào cụ thể cho 1 sản phẩm như giá chai, nắp, tem, nhãn mác, giá mua rượu của xã viên, chi phí chưng cất lần II, chi phí hoàn thiện sản phẩm để đưa ra mức giá cụ thể. Lực lượng QLTT có trách nhiệm phối hợp với UBND xã Thanh Vân căn cứ vào lịch sản xuất cụ thể của HTX giám sát quá trình sản xuất về chất lượng rượu, tem, nhãn sử dụng. HTX phải làm rõ lợi nhuận hàng năm, số lợi nhuận phải chia cho xã viên, dành cho giới thiệu sản phẩm và mở rộng quy mô sản xuất.

Làm ăn thời kinh tế thị trường, thương hiệu là yếu tố quan trọng hàng đầu. Đối với mỗi sản phẩm, có khi phải mất 5-10 năm để xây dựng thương hiệu nhưng chỉ lơi lỏng một chút uy tín thương hiệu có thể tiêu tan. Trước đây, huyện Quản Bạ đã có sản phẩm nổi tiếng là rượu Tráng Kìm. Nhưng chính người dân đã tự đánh mất thương hiệu chỉ vì chạy theo lợi nhuận. Hy vọng HTX rượu Thanh Vân sẽ rút ra bài học để vừa đảm bảo sản xuất, vừa giữ được thương hiệu sản phẩm có uy tín ở vùng cao biên giới xa xôi này.

Nguồn: tamnhin.net 

Thứ Bảy, ngày 09 tháng 3 năm 2013

Rượu ngô Hà Giang




Em vùi hạt ngô trong hốc đá
Gùi đất vun sự sống xanh chồi (*)
Cho núi đá hóa thành rượu ngọt
Giọt tình yêu thấm đẫm mồ hôi!

Mong đến Tháng Ba anh xuống chợ
Say rượu tình em nồng thắm môi…


Khách sạn Hoa Cương, Mèo Vạc, 3/2003
Phạm Hữu Lý

Nguồn: http://www.phamhuuly.nghesi.vn/2013/02/ruou-ngo-ha-giang.html

Thứ Ba, ngày 05 tháng 3 năm 2013

Rượu Ngô Hà Giang


Vùng đất địa đầu có những nét đẹp thường được nhắc đến như các phiên chợ vùng cao đầy màu sắc đồ thổ cẩm, những đêm chợ tình đầy nắng gió và những tiếng sáo, tiếng khèn… nhưng ít ai biết đến một nét khác của người Mông – văn hoá rượu ngô. Một thứ rượu độc đáo làm say đắm lòng người khi đến cực Bắc – Hà Giang.



Tìm đến cao nguyên đá Hà Giang, nơi cộng đồng của 23 dân tộc cư trú và sinh sống. Có lẽ rượu ngô độc đáo và làm say lòng du khách không chỉ bởi hương nồng, êm dịu và một chút mới lạ của loại men lá đặc biệt… mà hơn hết chính là thứ tinh tuý từ núi đá và vô vàn khó nhọc của người Mông nơi đây.

Thật không thể tưởng tượng được người Mông ở Hà Giang lại phải sản xuất rượu ngô cực nhọc và vất vả đến vậy! Với 3/4 diện tích là núi đá, quanh năm hạn hán, mây mù bao phủ, ngoài cây ngô, không có loài cây nào có thể sinh trưởng mạnh như vậy. Và cây ngô cũng kiên cường, có sức sống mãnh liệt như chính người Mông nơi đây. Cảnh những người Mông gùi đất đổ vào từng hốc đá trên cao nguyên để trồng ngô – chuyện khó tin nhưng có thật, đá tai mèo sắc nhọn có thể đâm nát chân người… đã làm tôi thực sự xúc động! Vậy mà, họ đã làm nên những điều kỳ tích đáng khâm phục.

Vào mùa xuân, vạn vật đang sinh sôi nảy nở, cũng là lúc người Mông đem hạt giống đi bỏ vào từng hốc đá tai mèo. Đồng bào nơi đây có câu nói “sống trên đá, chết vùi trong đá” và lạ thay những nương ngô năm nào cũng xanh tốt, cho năng suất cao, không ăn hết ngô, đồng bào dùng để nấu rượu và bán lấy tiền mua gạo và đồ dùng khác. Quả là đá không phụ công người. Với đôi chân dẻo dai, chắc khoẻ, mùa thu hoạch, ngô lại được chất đầy trong quẩy tấu (gùi) cao vút trên lưng về nhà...



Các công đoạn nấu rượu ngô không kém phần cầu kỳ, gian nan, từ việc gùi những bình nước, bó củi cách bản làng 3 – 4km đến việc nấu chín ngô, ủ men lá – một loại men độc đáo ở vùng cao ít độc tố. Rồi đem lên bếp chưng cất khoảng từ năm đến sáu tiếng mới cho những giọt rượu thơm, đậm đà. Rượu có hương dịu của thứ men lá đặc trưng, vị nồng êm và ngọt của ngô núi.

Vào các bản làng người Mông, hầu như nhà nào cũng nấu rượu ngô, các gia đình đều có những chum rượu to vừa để dùng, vừa để đãi khách quý. Rượu ngô là thứ uống thường xuyên và không thể thiếu đối với người Mông, ở vùng cao. Vào các chợ phiên người ta thoả sức uống cho say mềm rồi ngủ ngay bên vệ đường, vách đá, có khi ngủ cả trên lưng ngựa để mặc vợ đưa về… Để lý giải tại sao người Mông uống nhiều rượu đến vậy? nhà nghiên cứu văn hoá dân tộc Nguyễn Quanh Bách, trưởng phòng di sản văn hoá phi vật thể, bảo tàng tỉnh Hà Giang cho biết: “Cao nguyên cực Bắc của Hà Giang khí hậu ôn hoà mát mẻ, dù là mùa hè nhưng ban đêm ngủ vẫn phải đắp chăn, mùa đông nhiệt độ xuống rất thấp, có khi xuống âm độ, và thường có tuyết rơi… Vì vậy, rượu sẽ làm người Mông ở rẻo cao ấm áp hơn trong cuộc chống chọi với những đợt giá rét như cắt da, cắt thịt”.

Ngày nay, rượu ngô Hà Giang đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, có nhiều loại khác nhau nhưng có lẽ nổi tiếng được mọi người biết đến là rượu ngô Thanh Vân ở Quản Bạ. Giữa tiết trời giá lạnh, sương núi giăng giăng, ngồi quán nhỏ nơi phố đá xuýt xoa bên tô cháo ấu tẩu nóng, hay chảo thắng cố thơm lừng, thêm một chút rượu ngô mềm môi – thật thú vị và ấm lòng lữ khách

Thứ Ba, ngày 29 tháng 1 năm 2013

Rượu Ngô Lũng Phìn



Vùng cao Tây Bắc, Việt Bắc thông thường đồng bào các dân tộc dùng ngô, thóc, mía, sắn…để nấu rượu. Nói riêng về rượu ngô có lẽ dân phượt (du lịch) chắc quá thạo và đã nghe đồn vang sấm rượu ngô Bắc Hà ở Lào Cai. Nhất là rượu Bản phố vừa nặng, vừa ngọt rượu, Được ví như anh em với rượu gạo Kim sơn – Ninh bình. Ở Hà giang thông thường người ta hay nói tới rượu ngô Quản bạ. Chắc chưa nhiều người biết về rượu Lũng phìn.

Nhưng thực sự đã nghe hoặc có duyên được uống rượu Lũng phìn dù chỉ một lần sẽ nhớ mãi hương vị của nó . Đêm hôm dự chợ tình Khâu vai sau một hồi tôi đi thưởng thức thắng cố và nghe hát đối. Đêm đã khuya tôi quay trở lại nhà sàn nơi tôi đã đặt chỗ ngủ, ngồi đối ẩm với hai anh em người H’Mông trên ngôi nhà sàn giữa trung tâm chợ cho đến sáng. Do tôi giới thiệu lặn lội từ dưới Hà nội lên đi chợ tình nên hai anh em rất quí nhiệt tình mời tôi uống rượu. Họ nói về quê hương nơi họ đang sống đó là xã Lũng phìn. Mà các bạn biết đấy mỗi một vùng quê dù nghèo đều có những sản vật tiêu biểu.Tôi bắt đầu mê khi họ nói tới rượu và nhất là cậu em tên Sùng Minh Chá lúi húi vào góc nhà sàn lôi ra một chai rượu Lũng phìn.



Trước vài ba lần tôi cũng đã nghe các cao nhân về rượu ở Hà giang nói loáng thoáng về Lũng phìn…Lũng phìn. Lũng Phìn là một xã thuộc huyện Đồng văn, nhưng lại rất gần thị trấn Mèo vạc, cách chưa đầy 20km. Ở đây có rất nhiều bản nấu rượu ngô, mỗi nhà nấu một kiểu, một bí quyết riêng. Nhưng quan trọng nhất là cách làm men lá của mỗi nhà. Nó là một bí mật không ai tiết lộ cho ai và rượu ngon hay không là nhờ vào men lá rừng này đấy. Rượu Lũng phìn nấu xong uống đã ngon nhưng nếu được chôn xuống đất lâu năm thì lại càng tuyệt vời hơn nữa. Nghe Chá kể tại bản của cậu ta có những nhà chôn hàng chục chum đã 20 năm có lẻ, đó là những nhà có của ăn của để , dạng “quí tộc H’Mông”. Rượu này đặc biệt không bán mà chỉ dùng để mời khách thật quí khi tới chơi. Mỗi lần mở chum rượu chôn lâu năm ra là cả một mùi thơm của men bốc lên ngào ngạt, trên bề mặt của những chum rượu chôn từ mười năm trở lên luôn đóng một váng dày khoảng 2cm, muốn lấy rượu người ta phải chọc thủng váng đó. Rượu chôn 20 năm có màu hơi sóng sánh xanh, uống vào rất ngọt, mềm, thơm, say lúc nào không hay . Rượu chôn 10 năm có màu vàng sậm mùi thơm không bằng rượu 20 năm nhưng cũng đã là loại cực quí và hiếm rồi . Chai rượu Chá mời tôi uống cũng đã được chôn 5 năm mà tôi đã thấy phê, ngon vô cùng. Mới đầu uống một vài chén thì có vẻ hơi nhạt rượu, đến chén thứ 3 thì mới thấy không nhạt, mùi thơm dầy dậy của vị ngô khiến tôi lâng lâng. Chá nói rượu này uống hàng chai không say, nhưng đã say thì rất khoái. Nó nhẹ nhàng, êm êm, không đau đầu như một vài loại rượu dưới xuôi mình. Thôi thì tiền chủ hậu khách nhưng mà là đặc sản hiếm có nên ba anh em cũng làm …luôn 2 chai. Quả thật đấy là mình mới uống loại 5 năm chứ mà được uống loại 10 năm, 20 năm thì không biết đã tới mức nào.Nghĩ mà thèm ! ! ! Đúng là tối nay có duyên hội ngộ, duyên đối ẩm nên tình cờ mới được thưởng thức rượu Lũng phìn này đây. Không hiểu mình cũng là bợm nhậu, chơi rượu nhưng chắc không đủ kiên nhẫn mà chôn 10 hay 20 năm. Nếu có chắc đời sau con mình nhấc lên chỉ còn mày ngô hoặc vỏ chấu mà thôi !



Tôi vừa uống vừa nghĩ có lẽ ở Lũng Phìn đời bố chôn rượu cho đời con uống, nhưng thế cũng hay đấy chứ, vì đời con mà đã uống loại chôn lâu rồi thì lại nghiện và lại phải nấu, lại phải chôn cho đời cháu tiếp theo… và cứ như thế thì mới tồn tại được bản sắc văn hoá rượu, không bị mai một, thậm chí ngày được nâng cao hơn nữa. Vì là vùng cao xa xôi, giao thông cách trở, du lịch và giao lưu cũng kém phát triển nên rượu ngô Lũng Phìn còn ít người biết tới, so sánh để thấy tại sao rượu ngô Bắc Hà nhiều người biết hơn cả. Nhưng tôi tin rằng không lâu nữa, không xa nữa những người đã từng uống, đã từng biết rượu Lũng phìn không thể không tới cao nguyên đá để sưu tầm cho mình loại rượu quí này.

Nguồn: Thegioif5

Rượu Ngô Thanh Vân



Bạn sẽ không khỏi bật cười khi đọc dòng chữ “rượu Ngô Thanh Vân to, Ngô Thanh Vân nhỏ”. Lúc đầu bạn tưởng nhầm khi nghĩ người dân dân tộc Mông yêu quý diễn viên Ngô Thanh Vân mà đặt tên cho rượu của họ. Nhưng thực ra, đó là một loại rượu Ngô ngon nổi tiếng ở vùng Hà Giang.

Nếu bạn đã đến cao nguyên đá Đồng Văn, nơi tỷ lệ đá chiếm diện tích phần lớn đất đai đồi núi ở đây, nếu bạn đã thấy mùa đông giá lạnh, đá xám ngắt một màu, bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy mùa xuân, những mầm sống xanh non, những màu hoe vàng của hoa ngô, những cây cải... nhọc nhằn vươn lên từ đá.

Ngô là một loại cây quá ư thân thiện đối với người dân tộc. Ở đây cái gì cũng khó khăn hơn nơi khác gấp mấy lần, tra được hạt ngô trên đá, chăm bẵm, làm nương làm rẫy, cho đến ngày thu hoạch, người Mông trên núi cao lại cần mẫn gùi ngô về phơi hoặc gác bếp.

Món mèn mén trên mỗi bếp lửa hồng là thức ăn từ bao đời nay không thay đổi. Và người dân tộc nấu rượu, với một niềm vui, một thói quen, một tập tục. Ngô thì nhà ai cũng có, rượu, nhà ai cũng có thể tự nấu, nhưng rượu ngon hay không, thì không phải nhà ai nấu cũng ngon. Nấu rượu có lá men truyền thống, có vị ngô thơm bùi, uống tuy nặng mà lại không gắt, cứ mềm môi mà lâng lâng, được cái tốt là không gây đau đầu. Sáng hôm sau, sau cái bữa say ngủ vùi ấy, người ta lại đi làm nương.

Tháng ngày trên vùng cao nguyên đá lạnh lẽo hơn ở dưới xuôi. Cứ tháng 9 là cái lạnh đã làm má bọn trẻ con hây hây hồng, áo len áo rét đã phải lôi ra mặc, đứa nhỏ thì cởi truồng bởi cái sự nghèo khó. Người ta cần đến rượu để làm ấm nóng người. Nếu dưới xuôi, miếng trầu là đầu câu chuyện – thì trên này, bát rượu – là đầu câu chuyện.

Không phải ngẫu nhiên mà người dân tộc đi chợ Phiên, hầu như ai cũng rẽ qua hàng rượu. Riêng cái cung cách người ta đi chợ đã khác người dưới xuôi rồi. Ai cũng mặc bộ cánh đẹp, đi chợ mà nô nức như đi hội. Bởi đến chợ là họ được gặp gỡ, trao đổi, được ngồi tâm tình với nhau giữa chợ. Vợ cứ đi bán hàng, chồng cứ ngồi cà kê chén rượu, rít điếu thuốc lào. Hết hàng cả nhà ngồi ăn thắng cố giữa chợ với nhau.

Hàng rượu bán can bán lít được xếp ngay ngoài chợ, đứng thành một hàng ngay ngắn, và chao ôi là dài. Tức là số lượng người bán rượu không hề ít ỏi hay thu hẹp, mà ngược lại, rất hoành tráng, tấp nấp và vui. Ai thử rượu chẳng được. Không mua chẳng sao. Không bị “đốt giấy xua tà”, không bị ăn mắng, lườm hay nguýt, hay lời thô tục, không bị chèn ép giá cao. (Lạy giời cho mấy cái “không” ấy cứ mãi là “không” chứ đừng có chuyển thành “chưa”).

Người dân tộc bán rượu chỉ là để... được bán rượu mà thôi. Cũng như uống rượu, chỉ là để... uống rượu mà thôi. Rượu để thành từng can, xếp phía đằng trước, và đứng đằng sau là những cô hàng rượu đang mặc những bộ trang phục rất đẹp, má các cô cũng đỏ hồng. Gì thì cũng phải uống giao lưu với bạn, với người thử rượu đôi chút, để bảo rằng, rượu tôi rất ngon, hãy thử đi, ngon lắm mà, phải thử mới biết chứ.

Chạm bát nhau, để chào nhau, để câu chuyện thêm mặn mà. Họ ngồi uống, hoặc chỉ có một đôi, hoặc cả hội, hoặc cũng có thể ngồi một mình. Nhưng cái số một mình thì ít lắm. Có thể là hai anh chàng kéo nhau ra phía bên này chợ, ngồi một chai rượu, hai cái bát, tâm tình chắc rằng kể lể chuyện tình yêu. Mặt anh chàng này cúi xuống, trầm ngâm, kể cho bạn. Anh kia xuống ít hơn, thi thoảng khác tay, vỗ vai bạn. Hoặc có anh bạn câm, được bạn mời uống rượu đúng hôm chợ phiên. Người kia bảo: Cả tuần mới được gặp thằng này, nó câm, không biết nói, nhưng vẽ giỏi lắm, nó tự vẽ đấy. Rồi anh câm hồn nhiên và đầy tự hào lôi từ trong túi ngực ra mấy mầu vẽ rất rắn rỏi. Thêm nữa, là một cái gương bé tí xíu, sau gương, là hình một cô gái đang mỉm cười. Chúng tôi bật cười, mời anh câm một chén.

Một người đàn ông ôm con ngan đen đi qua. Con ngan to quá, nhưng hơi già. Hỏi mày bán bao nhiêu tiền, người đàn ông giơ tay ra hiệu, khoảng 45 ngàn.Chúng tôi mời ông ta một chén. Xong lại chào nhau. Kẻ ngồi giữa chợ uống rượu ngắm chợ, người đi bán hàng hoặc tìm nhau.

Mà không chỉ có đàn ông mời rượu. Đàn bà ở đây uống rượu như uống nước trà, đàn bà với đàn bà với nhau, đàn ông với đàn bà. Uống, và thuốc lào, thuốc lá. Xong rồi, tan chợ rồi, vẫn còn ngồi bịn rịn bát thắng cố, bịn rịn bát rượu chào nhau. Chưa hết, tôi thấy có hai người đàn bà, còn cầm tay nhau, ôm nhau, lưu luyến mãi, dặn dò mãi, ý chừng chưa muốn rời nhau. Họ tình cảm với nhau quá, họ thật lòng với nhau quá. Họ cười cùng cười, mà khóc thì cùng khóc, vui cùng vui, buồn cùng buồn với nhau. Thế này mà đôi lứa, cùng say với nhau thì...

Đó đây những anh chàng say rượu quá, được mấy người đàn bà (vợ mẹ, bạn) dìu ra chợ. Say rượu mà sao hoan lạc, giống như trong truyện Alexis Zorba – “Những con người hoan lạc”. Lạ lắm. Đi tiếp những đoạn đường về bản, thấy không ít người gục xuống ven đường, thậm chí nằm thẳng cẳng. Những kẻ có vợ đi cùng sẽ được vợ che ô, con ngồi đợi chờ bao igờ người đàn ông đó tỉnh. Có ngựa, thì bế chồng nằm vắt vẻo lên ngựa, còn không thì cứ ngồi ven đường...

Mấy người đàn ông đi cùng đoàn tôi tặc lưỡi. Thế này mà mình say, vợ mình có giận, thôi đi luôn đi, thế là mình có cớ... để đi luôn. Những tiếng cười lại vang lên.

Theo Thi Anh